Разета Болатаева. МАХМАЕВ ЖАМАЛДИН КХОЛЛАРАЛЛИН ИСБАЬХЬАЛЛИН ЛЕХАМАШ А, ДОГ-ОЙЛА А

Шендахараннекъанюьхь а, чаккхе а муха хила езахаар – и тайпадакъаДалахьаьнг-хьаьнга а кховдошдац. Амма и дакъаделла нах, кханацхьанабахьаницацаьргатидамехьаьвсича, вайхдиккакъаьсташ-м карабовайна.

Уггархьалха, дуьнетIедоьлхушхилча а, собархцабохарца, шенхалкъана чу садиллина, цуьнансий-паргIатоларъярца. Дукха ю уьш, къонахчунамалехьйолубилгалонаш, дийцинацаваллал. Уьшкъеггинагучуйовлухалкъана хала киртигтIехIоьттича: тIаккхацуьнан   бала шайнатIе а оьций, цуьнангIаролхуьлийдIахIуьттуоцухалкъанкъонахий.

         Хала, вуночолхебераллахилла волу МахмаевЖамалдишен 70 шокхачаранденошнатIекхечирадикачугIуллакхийнтIехбоккхамохьболушбахьаш.Цокхочушдинарг, тахана а цохьуьнарцавовшахдаьттаршмехала, деза, дерригхалкъанаоьшуш долу дезаршду.МасехдахарнадIасадекъа а кIеззигхирдацараМахмаевсчекхдаьхнакъонахаллин, похIмаллингIуллакхаш. Цо Эрна дIацаяхийтинаСибрехахьяьккхина 13 шо хан, Нохчийчубеанахиллачукъизачу шина тIеманмуьранденош, шераш.

         Хьаналчу, хьуьнарерчукъинхьегамца, доьналлицасий-ларамекхаьчначуIилманчин, хьехархочун, яздархочунМахмаевЖамалдинтIаламбахь, цуьнанIилманах, хьекъалх, зеделлачух, исбаьхьаллинговзарехпайдаэцахь, вайнаваьшнасанехь, беркатехирду,Даламукълахь. Хьакъволчу стеган (метан гIуллакхийнустазан, дешанговзачупхьеран, тайп-тайпанчу – тIехиндолчу а – берийн, кегийрхойнчкъуьрийндоттагIчун) сий-пусардарца вешан сийлардовай.

Махмаевнпроизведенийнкоьртатурпалхойберашду. Шендерригдахар а церанхьехархохилладIахьошхинволчуцунна дика девзаберийндуьне, церан дог-ойла, амалш. ЦуьнанМаликатцIейолутурпалхо а, кхиберш а берашнамассарна а гергарабу, хIундааьлча, уьшсанна, ишколехьдоьшуш, ловзуш, дика гIиллакхашIамош, кхуьушуьшхиларна.

Кхетош-кхиоранбалхатIехьхьехархошнагIоьннаарахецнаю Махмаевн«Некъанабат»[1].МашенашдIасалелачуновкъахьберийнкхерамзаллиналерина ю и. АлфавитанрогIаллехьхIораэлпацадIадолалушдерригмогIанаш а долуш, стихотворенинкепехьхьехамашбо автора берашна.

«Нохчийнберийнловзарш»[i]киншкамехала ю нохчийнхалкъанширачузаманашкара а, хIинцалера а берийнловзаршдовзуьйтушхиларна. Цуннадешхьалхеязйинчу Серганова ТIаусабоху[2]:

 «Хуушма-хиллара, беранадуьнедевзакхаадекъаца:ловзарца, дешарца, гIуллакхдарца. Жималлехьцаралахьловзардукоьртаниг.ЦунделачIогIамехалахир ю хьехархошна а, берийн дай-наношна а хIарагулар».

Дуккха а хьалхадIаяханчузаманахьдуьйнахилланохчийнберийнгибарех (галешхехкар),[3]гал-гIожмех,[4]хьостамех,[5]гIулгехловзар,[6]ишттакхидерш а. БерашбIаьргсирла, когмаса, лерг сема, куьгонда хила Iамадооцуловзарша.

Самукъанечу, чулацамечу, хьехамех, маьIнехбуьзначуматтахьМахмаевсберашнаязйинаговзаршвайнберийндахараншатайпакуьзгахилладIахIиттинадукха хан ю. Изакоьртабахьанаду.

МахмаевЖамалдисхаьржинадахараннекъ, говзаллауггармехалчех, бухерчех, тIаьхьалойолчехларайиш ю. Нохчийнмоттцателлича, изакъорггера дика цаIамийча, вайнакхинметтанаш, IилманашIемарду, вайкогахIиттина, цIинделладIахIуьттурдубохургбакъдац, хуьлийладац. Дайн орамех, гIиллакхех, къамкъомахкъасточухдIа а хаьдда, лелардувай, кхечарах, хIорда чу боьжна хин тIадамсанна, дIа а ийна.

         Цуьнцадоьзна, аьлчаМахмаевонддачухтасавелла вара.Хьехархочоарохецна 5-7-чу классашналеринанохчийн метан Iаматаш, ткъаиштта 8-11-чуй классашкахнохчийнмоттий, литературийхьехараншеранрузмананхьесапаш (календарные планы), шайцаюххедиллар-диктантийн, изложенийнтексташ-йолуш (2008-гIа шо).

         Дешархошашаьшбечубелхийнцхьайолукепаш, пхоьалгIачуклассехьхалкъанбартакхоллараллахьехар, берашкхетош-кхиорехьнохчийнкъоманловзарийнмаьIна и.дI.кх. ю церанцхьайолутеманаш. ЦарагIо до хьехархошнавайнберашнахааршгIолехьдIакхачорехь, кхиорехь, ойлаянIаморехь.

         Моттнийса, цIена, говза, аьхнабийцакхойкхушМахмаевсвайнмуьранизданишкаязъенстатьяшпайде, мехала ю къоначу а, ткъаишттазеделларгдолчу а хьехархошна, вайнберригемахкахошна.ЗорбанеяьллачуцарахцхьаннанцIе яра, масала, «Нохчийхилийвай, аммасобаре» («Даймохк» газета).

         Оцутайпанайолушенматериалашзорбанеелчхьанашаволушмуххалеца хетта сий-ларамечухьехархочунна. Иза сих-сиха горахьехархойнговзаллалакхаяккхаранинститутерчукурсашкабаьхкинчуреспубликанишколийнхьехархошнашенчулацамехьехамашбеш, говзаллинкъайленашкомаьршайовзуьйтуш.

         Оцукепарацо лучу дарсо, МахмаевнжигараллобIаьрласхьагойту, изавайнкханенах дог лозуш, шенахуургмелла а шуьйрачу гона дIадалаюкъйихкинаараваьллавоккхахьехархохиллахилар. ИшттастагвайндерригехалкъанбахамцахуьлутIаккха?!


[1]Махмаев Ж. «Нохчийнберийнловзарш» ц1е йолу сб. Соьлжа – Г1ала, 2008шо80- г1а аг1о.

 

[2]Серганова Т. Ловзарехьдуьнедовзар«Нохчийнберийнловзарш» ц1е йолу сб. Соьлжа – Г1ала 2008 шо 3-4 аг1о.

 

 

[3]Махмаев Ж.  Гибарехловзар   // Нохчийнберийнловзарш. Соьлжа – Г1ала, 2008 шо 7-8 аг1онаш.

 

 

[4]Махмаев Ж.  Гала- г1ожмех ловзар   // Нохчийнберийнловзарш. Соьлжа – Г1ала, 2008 шо 8-9 аг1онаш.

 

[5]Махмаев Ж.  Хьостамехловзар   // Нохчийнберийнловзарш. Соьлжа – Г1ала, 2008 шо 10-12 аг1онаш.

 

[6]Махмаев Ж. Г1улгех ловзар// Нохчийнберийнловзарш. Соьлжа – Г1ала, 2008 шо23-26 аг1онаш.


 

Оставить комментарий

Ваш E-mail будет скрыт. Отмеченные поля обязательны к заполнению *

*

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Вверх